ਮਿਲਾਵਟ ਦਾ ਮੱਕੜਜਾਲ…. ਕਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਖਿਲਵਾੜ?

ਕੁਆਲਿਟੀ, ਲਗਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਕਲਾਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਰਗੈਨਿਕ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਣਕ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿੱਧੀ ਖੇਤ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈ, ਆਟਾ ਸਿੱਧਾ ਚੱਕੀ ਤੋਂ ਅਤੇ ਗੁੜ ਸਿੱਧਾ ਕੋਹਲੂ ਤੋਂ। ਗਾਹਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਸ ਗੱਲੇ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਣ ਦੀ ਕਸਰ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਸਵੇਰ ਦੇ ਬਰਸ਼ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਰੂਮ ਫ੍ਰੈਸ਼ਨਰ ਤੱਕ, ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ—ਅਸਲੀ ਕੀ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਿੰਨਾ ਸਹੀ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਲਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲਾਵਟ ਸਾਡੇ ਭਰੋਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਲਾਵਟ ਦਾ ਇਹ ਮੱਕੜਜਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਘਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਦੀ ਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰੋਸਾ ਜਤਾ ਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਨ ਥੋਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁੰਬਈ, FDA ਦੀਆਂ ਛਾਪੇਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਜਾਂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗ ਚੁੱਕੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਖ਼ਰਾਬ ਮਾਸ, ਫੰਗਸ ਲੱਗੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਸਫ਼ਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਚੱਲੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖ਼ਿਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?

ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਟੂਥਪੇਸਟ ਵਿੱਚ ਨਮਕ, ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਕੋਇਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਪੁੱਛ ਕੇ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਸੋਚਣ ‘ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਦੋਂ ਟੂਥਪੇਸਟ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਕਾਰਬੋਨੇਟ, ਫਲੋਰਾਈਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇੰਗ੍ਰੀਡੀਐਂਟਸ ਦੀ ਲੰਬੀ-ਚੌੜੀ ਸੂਚੀ ਆਮ ਹੋ ਗਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ। ਨਹਾਉਣ ਲਈ ਸਾਬਣ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਝੱਗ ਕਿੰਨੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਇੰਗ੍ਰੀਡੀਐਂਟਸ ਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਉਹ ਤੈਅ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹਨ?

ਯਾਨੀ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਇੱਕ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦਾ ਦਿਨ ਬਿਨਾਂ ਮਿਲਾਵਟ, ਗਲਤ ਲੇਬਲਿੰਗ, ਘਟੀਆ ਕੁਆਲਿਟੀ ਜਾਂ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘੇ, ਇਹ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਿਲਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਿਲਾਵਟ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਰੀ ਨੇ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੂੰ ਬੇਰ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਮੰਸ਼ਾ ਨਾਲ ਬੇਰ ਚੱਖੇ ਸਨ। ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਿਠਾਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਿਠਾਈ ਖਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਖੋ, ਮਿਲਾਵਟ ਦੇ ਇਸ ਮੱਕੜਜਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਡੂੰਘੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।

ਟੂਥਪੇਸਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਸ਼ੈਂਪੂ ਦੀ ਵਾਰੀ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਡਿਟਰਜੈਂਟ, ਫ੍ਰੈਗਰੈਂਸ, ਸਲਫੇਟਸ, ਪ੍ਰਿਜ਼ਰਵੇਟਿਵਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੈਮੀਕਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੰਗ੍ਰੀਡੀਐਂਟਸ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਗ੍ਰੀਡੀਐਂਟ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤੈਅ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਰਸੋਈ ਵੱਲ ਵਧੋ

ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਛਾਣ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ, ਪਰ ਸਸਤਾ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਜ਼ਨ ਵਧਾਉਣਾ ਜਾਂ ਗਲਤ ਲੇਬਲਿੰਗ ਕਰਨਾ ਮਿਲਾਵਟ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਾਰੀ। ਪਾਣੀ, ਸਟਾਰਚ, ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਜਾਂ ਯੂਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਖੋਆ ਵੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੈਕਡ ਡ੍ਰਿੰਕ ਚੁੱਕਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ 100 ਫੀਸਦੀ ਨੈਚੁਰਲ ਜਾਂ ਫਰੂਟ ਲਿਖਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਲੇਬਲ ਪੜ੍ਹੋ—ਫਰੂਟ ਕੰਟੈਂਟ ਕਿੰਨਾ ਹੈ, ਐਡਡ ਸ਼ੂਗਰ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਐਡਿਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ

ਹੁਣ ਰਸੋਈ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੋ, ਜਿੱਥੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਹਲਦੀ, ਲਾਲ ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਜਾਂ ਸਸਤੇ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲਾਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿਸੇ ਹੋਏ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਪਛਾਣਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੈਕੇਟ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਹਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲਿਅਤ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਵਿੱਚ ਪਪੀਤੇ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਬੀਜਾਂ ਵਰਗੀ ਮਿਲਾਵਟ ਵੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਤੇ ਕੁਕਿੰਗ ਆਇਲ?

ਮਹਿੰਗੇ ਐਡੀਬਲ ਆਇਲ ਵਿੱਚ ਸਸਤਾ ਤੇਲ ਮਿਲਾਉਣਾ ਗੰਭੀਰ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਰਗੇਮੋਨ ਆਇਲ ਵਰਗੀ ਮਿਲਾਵਟ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਸਿਰਪ ਵਰਗੀ ਮਿਲਾਵਟ ਅਤੇ ਚਾਹ ਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਕਲਰਿੰਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਜਿਸ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਉੱਥੇ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸੋਰਸ ਅਤੇ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦਾ ਵੀ ਹੈ।

ਆਨਲਾਈਨ ਖਾਣਾ ਵੀ ਮਿਲਾਵਟੀ?

ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ, ਓਹ ਮਾਈ ਗੌਡ! ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਨਾ ਸ਼ੱਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚਲੋ ਖਾਣਾ ਆਨਲਾਈਨ ਆਰਡਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਫੂਡ ਡਿਲੀਵਰੀ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬ ਹਾਈਜੀਨ, ਗਲਤ ਸਟੋਰੇਜ, ਬਾਸੀ ਖਾਣਾ, ਗਲਤ ਲੇਬਲਿੰਗ ਅਤੇ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲਾਇਸੈਂਸ ਜਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚੱਲ ਰਹੇ ਫੂਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਐਪ ‘ਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫੂਡ ਸੇਫਟੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਭੱਜਦੌੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਿਆ, ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ

ਰੂਮ ਫ੍ਰੈਸ਼ਨਰ, ਡਿਫਿਊਜ਼ਰ ਜਾਂ ਫ੍ਰੈਗਰੈਂਸ ਆਇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਫ੍ਰੈਗਰੈਂਸ ਪ੍ਰੋਡਕਟਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਕੰਪਾਊਂਡਸ ਅਤੇ VOCs ਯਾਨੀ ਵੋਲੇਟਾਈਲ ਆਰਗੈਨਿਕ ਕੰਪਾਊਂਡਸ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤੇਜ਼ ਫ੍ਰੈਗਰੈਂਸ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਰੀਟੇਸ਼ਨ, ਸਿਰਦਰਦ ਜਾਂ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਕੈਮੀਕਲ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਕਹਿਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਲੇਬਲ ਅਤੇ ਵੈਂਟੀਲੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਤੁਕਾਰਾਮ ਮੁੰਢੇ ਵਰਗੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਦੋਂ ਮਿਲਾਵਟ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਲਾਵਟ ਰੋਕਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਜਾਂ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਮਿਲਾਵਟ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਗਾਹਕ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਜੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਲਾਵਟ ਉਦੋਂ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਦੋਂ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਚੁੱਪੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਵਾਲ ਹੋਣਗੇ।