Zepto, BookMyShow ਤੇ IndiGo ਸਣੇ 9 ਵੱਡੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨਾ; Dark Patterns ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ; ਜਾਣੋ ਇਸ ਬਾਰੇ
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕਰਿਆਨੇ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਟਿਕਟਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਨਲਾਈਨ ਕੋਰਸ ਲਈ ਸਾਈਨ ਅਪਲ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ’ਤੇ ਜੋ ਕੀਮਤ ਦਿਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਪਰ ਪੈਮੇਂਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿੱਲ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਨਲਾਈਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਇੱਕ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਫੀਸ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਫੀਸ ਵੀ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਚਾਨਕ, ਇੱਕ ਐਕਸਟ੍ਰਾ ਸਰਵਿੱਸ ਜਾਂ ਸਬਸਕ੍ਰੀਪਸ਼ਨ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ’ਚ ਇਹ ਰਕਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਦਰਜਨਾਂ ਔਨਲਾਈਨ ਲੈਣ-ਦੇਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਕਮ ਤੱਕ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।
9 ਐਪਸ ਨੂੰ ਡਾਰਕ ਪੈਟਰਨ ਵਰਤਣ ਲਈ ਜੁਰਮਾਨਾ
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਥਾਰਟੀ (CCPA) ਨੇ ਨੌਂ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਡਾਰਕ ਪੈਟਰਨ ਵਰਤਣ ਲਈ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਅਤੇ ਐਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਜ ਸਭਾ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਬਾਰੇ ’ਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇਹ ਐਪਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ ਕੰਮ ?
ਹੁਣ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜ਼ੈਪਟੋ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸੀਸੀਪੀਏ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਫੀਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਰੈਗੁਲੇਟਰ ਨੇ ਹੈਂਡਲਿੰਗ ਚਾਰਜ ਨੂੰ ਡਰਿੱਪ ਪ੍ਰਾਈਸਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਿਸ ’ਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਆਖਿਰ ’ਚ ਕਿੰਨੀ ਰਕਮ ਚੁਕਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਜ਼ੈਪਟੋ ਨੂੰ 7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ
ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪਾਂ ਦੇ ਆਟੋਮੈਟਿਕ ਜੋੜ ਨੂੰ ਬਾਸਕੇਟ ਸਨੀਕਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜ਼ੈਪਟੋ ਨੂੰ 7 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰੈਗੁਲੇਟਰ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਇਸ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਾਹਕ ਲਈ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਰਕਮ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਭੁਗਤਾਨ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਰਕਮ ਦੇਖਦੇ ਹੋ।
BookMyShow ’ਤੇ 1 ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਕਾਰਵਾਈ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, BookMyShow 'ਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਔਨਲਾਈਨ ਆਦਤ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਮੂਵੀ-ਟਿਕਟ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ BookASmile ਚੈਰਿਟੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਹੋਏ 1 ਰੁਪਏ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਸਮੱਸਿਆ 1 ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਯੋਗਦਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਭਾਵ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਚੁਣਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਸੀਸੀਪੀਏ ਨੇ ਇਸ ਬਾਸਕੇਟ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਚਾਰ ਟਿਕਟਾਂ ਬੁੱਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ 1 ਰੁਪਏ ਮਾਮੂਲੀ ਲੱਗੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਣਦੇਖੀਆਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇੰਡੀਗੋ ਨੂੰ ਪਾਈ ਗਈ ਝਾੜ
ਇਸੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇੰਡੀਗੋ ਨੂੰ ਕਨਫਰੰਮ ਸ਼ੇਮਿੰਗ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਾੜ ਪਾਈ ਗਈ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੇ ਐਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਪਟ-ਆਉਟ ਸੁਨੇਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜੋਖਮ ਲਵਾਂਗਾ।"
ਰੈਗੂਲੇਟਰਾਂ ਦੇ ਦਖਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, "ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਟ੍ਰਿਪ ’ਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋੜਾਂਗਾ।" ਇਹ ਅੰਤਰ ਛੋਟਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹੀ ਡਾਰਕ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਕਿ ਗਾਹਕ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਖਰੀਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ, ਦਬਾਅ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ।
ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਾਲਾ ’ਤੇ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿੱਖਿਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਾਲਾ (Physics Wallah) ਨੂੰ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸੀਸੀਪੀਏ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਸਦੀ PW ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ 10 ਰੁਪਏ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ ਜੋ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੀਸੀਪੀਏ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਕੋਰਸਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਜ਼ਿਕਸ ਵਾਲਾ ਨੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਾਰਕ ਪੈਟਰਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣੇ ਗਏ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
9 ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ
ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੀਸੀਪੀਏ ਨੇ FirstCry, PharmEasy, McAfee, SpiceJet, ਅਤੇ ਕੋਚਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਨੁਜ ਜਿੰਦਲ ਨੂੰ ਵੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੋਂ 3 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਚਾਰਜ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਲੈਣਾ, ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ ਟਾਈਮਰ ਤੇ ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਰਿਨਿਉਅਲ ਦੇ ਲਈ ਚਾਲਕੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਂਪਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ?
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਡਾਰਕ-ਪੈਟਰਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਖਪਤਕਾਰ ਰੈਗੂਲੇਟਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਾਬਿਲੇਗੌਰ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਾਰਕ ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਰੈਗੁਲੈਸ਼ਨ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼, 2023, 13 ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਇੰਟਰਫੇਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ, ਬਾਸਕੇਟ ਸਨੀਕਿੰਗ, ਸਬਸਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਟ੍ਰੈਪ, ਡ੍ਰਿੱਪ ਕੀਮਤ, ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ, ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਕ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ : gangster Atiq Ahmed Son dead : ਮਾਫੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੀਕ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ’ਚ ਮੌਤ, ਦੇਖੋ ਤਸਵੀਰਾਂ
- PTC NEWS
