ਕਾਬਲ ਨੇਤਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖੇ ਤਾਂ ਗ਼ਲਤ ਕੀ ਹੈ? ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਚ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜ਼ਿਕਰ ਤੇ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਜਵਾਬ

Sharmistha Mukherjee:  ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਚਰਚਾ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਰਗੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥ ਨੇਤਾ ਦਾ ਅਜਿਹੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣਾ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗ ਨੇਤਾ ਜਿਸ ਕੋਲ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਤਜਰਬਾ, ਤੇਜ਼ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਮੁੜ ਛਿੜੀ ਬਹਿਸ

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ, ਬਿਲੌਂਗਿੰਗ: ਏ ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਲਵ (Belonging: A Journey of Love) ਵਿੱਚ 2010 ਦੀ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ।"

"ਕੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਹੈ?"

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਵਿੱਚ 'ਹੈਰਾਨ' ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਕੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਹੈ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦੋਂ, ਜਦੋਂ ਉਸ 'ਇੱਛਾ' ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ, ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਹੋਵੇ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਬਾਕੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, "ਹਰ ਸਮਰੱਥ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਜਿਹੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।"

ਪਰਿਵਾਰਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤ 'ਤੇ ਸਵਾਲ

ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਧਾਰਨ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਅਹੁਦਾ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰਵਾਦੀ ਸਿਆਸਤ ਜਾਂ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਿਹਨਤ ਦੇ (ਥਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰੋਸ ਕੇ) ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੇਹੱਦ ਸਮਰੱਥ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਕੀ ਹੈ? ਸ਼ਾਇਦ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨੀਆ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ 'ਹੈਰਾਨੀ' ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਗਾਂਧੀ-ਨਹਿਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਜਿਹੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।"

ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਿਲਾ-ਸ਼ਿਕਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ

ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ—ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਸੋਨੀਆ) ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ 2012 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਯੂ.ਪੀ.ਏ. (UPA) ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਨੇਤਾ ਦੱਸਦਿਆਂ, ਸੋਨੀਆ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।