ਕੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ? ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਵੱਡਾ ਖ਼ੁਲਾਸਾ!
Sonia Gandhi: ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਕਿਤਾਬ, 'ਬਿਲੌਂਗਿੰਗ: ਏ ਜਰਨੀ ਆਫ਼ ਲਵ' (Belonging: A Journey of Love), ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਸਿਆਸੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ਼ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿੱਸੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅਹਿਮ ਖੁਲਾਸੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਿਖ ਦੇ ਹਨ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਛਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਉੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ
ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਯੂ.ਪੀ.ਏ. (UPA) ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਣਲਿਖੀ ਵੰਡ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮਕਾਜ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ (ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ) ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਇੱਕ 'ਕੋਰ ਗਰੁੱਪ' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ, ਅਰਜੁਨ ਸਿੰਘ, ਏ.ਕੇ. ਐਂਟਨੀ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਪਟੇਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਾਲ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਠਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ 'ਰਣਨੀਤੀ ਸਮੂਹ' (strategy group) ਵੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਅਕਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਪੀ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਮਤਭੇਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। 2010 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਆਪਣੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਉੱਚ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ।" ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜ "ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਸਨ।"
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ 2012 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਯੂ.ਪੀ.ਏ. (UPA) ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ 'ਰਿਮੋਟ ਕੰਟਰੋਲ' (ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਕੇ ਚਲਾਉਣ) ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ
ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਯੂ.ਪੀ.ਏ. ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਸਲ ਸੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾ ਦੱਸ ਕੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਲਕਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਹਵਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ (PMO) ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਫਾਈਲਾਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਨੀਤੀ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਦੱਸਿਅ।
"ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਤੋਂ ਫਾਈਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਗਵਾਈਆਂ"
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲੰਬੇ ਸਿਆਸੀ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਕਿ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਫਾਈਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ।
ਉਹ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਫਾਈਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਣਉਚਿਤ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਫਾਈਲ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ, ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ 'ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਮੇਰਾ ਫਰਜ਼ ਸੀ'
ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੱਥ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਨ ਕਿ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅਸਹਿਮਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਯੂ.ਪੀ.ਏ. (UPA) ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਆਪਣੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ, ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਜੋ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ।
- PTC NEWS
